|| श्री गणेशदत्तगुरुभ्यो नमः ||


आपली भाषा निवडा: घरपोच ग्रंथसेवा



*।। श्री गणेशदत्तगुरुभ्यो नमः ।।*


*गुरु म्हणजे अक्षरे दोन । अमृताचा समुद्र जाण ।*
*तयामध्ये बुडताची क्षण । केवी होय परियेसा ।।*

*वर्णानाम् ब्राह्मणो गुरु:।* अशी आपली अनादिकालाची परंपरा आहे. (*ब्राह्मण म्हणजे दुसरे तिसरे काहीही नसून ज्या ब्राह्मण व्यक्तींनी पूर्णपणे पवित्र- निष्कलंक राहून धर्माचरण केले आहे त्यांनाच गुरु होण्याचा अधिकार असतो. ज्यांना तो अधिकार नाही त्यांनी गुरु होण्याचा प्रयत्न करु नये तसेच तपस्याही करुच नये. त्यांनी फक्त गृहस्थाश्रम स्वीकारावा व संसार करावा.* - परमपूज्य श्रीरामकृष्ण क्षीरसागर महाराज [अमृतकण क्रमांक-२१६,पृष्ठ क्रमांक-१४,दि-१७/०१/१९९८])

*गुरु* ही कोणी व्यक्ती नसून ते *एक तत्त्व* आहे. जे विश्वाच्या उत्पत्तीपासून निसर्गाची सर्वोत्तम निर्मिती असणा-या मानवाला मार्गदर्शन करण्यासाठी या भूतलावर *अवतरत* आले आहे. *अवतार* हा शब्द *अव (खाली) + तृ (उतरणे)* अशा अर्थाने असून मूळ शक्ती निर्गुणातून सगुणात येणे होय. म्हणजेच *अव्यक्तातून व्यक्त होणे आणि व्यक्तातून पुन्हा अव्यक्त होणे* अशी अनादिकालाची परंपरा आहे. (*अव्यक्तादीनि भूतानि, मध्य व्यक्तानि भारत।* - श्रीमद्भगवद्गीता)

मंत्र दिला म्हणून गुरु, दीक्षा दिली म्हणून गुरु, माळ घातली म्हणून गुरु अशी सर्वसामान्य प्राथमिक कल्पना गुरुंबद्दल असते. मात्र गुरु हे एक *व्यापक तत्त्व* आहे. जे *स्मरणमात्रेण सन्तुष्टाय।* असे आहे, ज्याच्या केवळ स्मरणानेच त्यांची शक्ती आपल्या मागे कार्यरत होते. *दर्शने दोष नासती* ज्यांच्या केवळ दर्शनाने सर्व दोष दूर होतात. याची प्रचिती अगदी पहिल्या दर्शनापासून येते. *गुरुस्थानाशी जातानाचे आपण आणि गुरुस्थानातून येतानाचे आपण हा आपल्यातील होत असलेला बदल आपल्यालाच जाणवतो.*

*गुरुपरंपरा* ही *मूळ शिवापासून* सुरु झालेली असून *ज्ञान, त्याग आणि वैराग्य* हे या परंपरेचे *मूळ वैशिष्ट्य* आहेत. या मार्गात *गुरु हे जन्मालाच यावे लागतात.* म्हणूनच अशा गुरुंना *वयाच्या दहाव्या वर्षापर्यंत ईश्वरी साक्षात्कार* झालेला असतो. त्यामुळे *भौतिक सुखांबद्दल ते उदासीन* असतात. म्हणूनच ते *निःस्पृह आणि त्यागी वृत्तीचे* असतात. दयाळू वृत्तीमुळे सर्वच जीवांना *समान दृष्टीने* ते पाहू शकतात. अर्थातच *जातीभेद, वर्णभेद धर्मभेद अशा गुरुंच्या ठिकाणी दिसत नाही.*
(*समाजातील अवतारी पुरुष, सत्पुरुष तसेच संत ओळखण्याची सोपी पद्धत म्हणजे अधिकारी व्यक्तींना कोणतेही व्यंग नसते व ते कधीही प्रसिद्धीच्या मागे नसतात* - परमपूज्य श्रीरामकृष्ण क्षीरसागर महाराज {अमृतकण क्रमांक-२०३, पृष्ठ क्रमांक-६, दि-१५/१२/१९९६})

परंपरेतील गुरुंचे आणखी एक विशिष्ट्य म्हणजे ते आपल्या *शिष्यांना मार्गी लावून सोडून देत नाहीत* तर त्यांच्याकडून कर्तव्य करुन घेतात.

*मनुष्याला प्रारब्धानुसार प्राप्त झालेले भोग हे भोगूनच संपवावे लागतात* हे त्रिकालाबाधित वास्तव ते भक्तांना स्वीकारण्यास सांगून ते भोगून संपविण्यासाठी भक्तांच्या पात्रतेनुसार शक्ती देतात किंवा त्यांची तीव्रता कमी करतात. या अशा प्रकारच्या शिकवणीमुळे *भक्त चमत्काराच्या नादी लागता स्वतःची अध्यात्मिक पात्रता वाढविण्यावर भर देतो.*

ख-या गुरुस्वरुपाच्या ठिकाणी * बोलता सर्वकाही कळते आणि मागता आयुष्यात योग्य गोष्टी योग्य वेळी प्राप्त होतात.*
सर्व भौतिक सुखे नजरेसमोर असूनसुद्धा ती भोगण्याची इच्छा राहिली नाही की आपण गुरुकृपेला पात्र झालो असे समजावे.

शिष्यांचे चार प्रकार -
*अ) आर्त - सतत काहीतरी मागणारे*
*ब) अर्थार्थी - प्रपंच करुन परमार्थ करणारे*
*क) जिज्ञासू - हे काय आहे हे जाणून घेण्याचा सतत प्रयत्न करणारे*
*ड) ज्ञानी - सर्व पूर्ण जाणणारे*

आपण ज्या प्रकारात मोडतो त्याप्रमाणे आपल्या गुरुंकडून अपेक्षा़ असतात, ख-या गुरुंच्या ठिकाणी शिष्य कसाही असला तरी त्याची *अपूर्णत्वाकडून पूर्णत्वाकडे प्रगती करवून घेतली जाते.* म्हणून अशा गुरुंना *सद्गुरु* म्हणण्याची परंपरा आहे.

*दैवे उणे असेल नरु, त्याने आश्रयावा श्रीगुरु *
*तोच उतरे पैलपारु, पूज्य होय सकळिकासि ।। - (श्रीगुरुचरित्र अध्याय १८)*


।। श्री गुरुदेव दत्त ।।